Sinema ve televizyon dünyasında Atatürk ve Kurtuluş Savaşı hikâyeleri

Cumhuriyet'in 100. yılı şerefine 3 Kasım'da vizyona girecek Atatürk (1881 - 1919) filmi öncesinde Atatürk ve Kurtuluş Savaşı ile ilgili akıllarda yer etmiş filmleri ve dizileri hatırlıyoruz.

Paylaşım tarihi

Atatürk 1881 - 1919
Atatürk 1881 - 1919 is not available for streaming.
Let us notify you when you can watch it.

2021 yılında projeyle ilgili ilk duyuru yapıldığında büyük heyecan ve merak uyandıran, daha sonra Disney+'ın uluslararası orijinal yapımlarını kaldırma kararıyla büyük bir siyasi krize sebep olan Atatürk (1881 - 1919) bu hafta vizyona giriyor. 29 Ekim gecesi Cumhuriyet'in 100. yılı şerefine FOX TV'de televizyona özel versiyonu gösterilen dizinin yönetmen koltuğunda Kaybedenler Kulübü ve 7. Koğuştaki Mucize gibi filmlerle tanınan Mehmet Ada Öztekin oturuyor. Filmin başrollerinde ise Aras Bulut İynemli, Songül Öden, Mehmet Günsür, Sarp Akkaya gibi isimler yer alıyor. 

Cumhuriyetin yüzüncü yılı sebebiyle Atatürk (1881 - 1919) dışında da aynı dönemi konu edinen başka yapımların da yakın zamanda vizyona girmesi oldukça ilginç. 13 Ekim'de vizyona giren Zübeyde, Analar ve Oğullar, 27 Ekim'de gösterimleri başlayan Son Akşam Yemeği ile henüz vizyon tarihi belli olmayan Abdullah Oğuz imzalı Zaferin Rengi gibi filmlerin çekilmesi, ulusal tarihimizi ilgilendiren konuların daima seyircinin ilgisini çektiğini kanıtlar nitelikte.

Nitekim hem belgesel hem de kurmaca olarak çok sayıda dizi ve filme konu olan Kurtuluş Savaşı dönemi, Atatürk temsilleri bağlamında da her zaman tartışma konusu olmuş, sanatsal dokunuşun olduğu bir alanda nesnelliği yakalamanın imkansızlığını her zaman hatırlatmıştır bizlere. Oyuncuların canlandırdığı tarihsel figürlere ne ölçüde benzediği, olayların ne denli 'gerçeğine' uygun yansıtıldığı konuşuladursun gelin beraber bugüne kadar popüler kültürümüzde en çok iz bırakmış Kurtuluş Savaşı dönemi yapımlarına bir göz atalım. 

Cumhuriyetin ilk zamanlarından eserler

Daha Cumhuriyet'in ilk yıllarından sinemanın ulusal kimlik inşasındaki önemi fark edilerek dönemin tiyatro sanatçıları sinema konusunda teşvik edilmiştir. Bu döneme damgasını vuran Muhsin Ertuğrul daha 1923 yılında kendisinin de oyuncu olarak yer aldığı, Halide Edip'in aynı adlı romanından uyarlanan Ateşten Gömlek filmini yönetmiştir. 1932 yılında Kurtuluş Savaşı'nı ve Kuvay-i Milliye örgütlenmesini anlatan Bir Millet Uyanıyor filmini çekmiştir. Atatürk'ün sağlığında çekilen bu filmi daha sonra Ertem Eğilmez uyarlamış ve başrollerinde Kartal Tibet, Erol Taş ve Münir Özkul oynamıştır. Yine Halide Edip'in romanına dayanan Ömer Lütfi Akad, Orhan Aksoy ve Halit Refiğ'in Vurun Kahpeye filmleri de bu kategoride öne çıkan filmler arasında sayılabilir. 

Ziya Öztan'dan Kurtuluş ve Cumhuriyet

Genç nesiller tarafından bugün pek bilinmese de Kurtuluş ve onun ardından çekilen Cumhuriyet gerek tiyatro çıkışlı zengin oyuncu kadrosu gerek kapsamlı prodüksiyonu sebebiyle birçokları tarafından şimdiye kadar Kurtuluş Savaşı'yla ilgili yapılmış en iyi yapımlar olarak kabul ediliyor. Toplamda altı bölümden oluşan Kurtuluş, 1996'da TRT'de yayınlandı. Dizinin devamı niteliğindeki Cumhuriyet filmi ise 1998'de vizyona girdi. Senaryoları Turgut Özakman tarafından kaleme alınan yapımlarda Rutkay Aziz Atatürk'ü, Savaş Dinçel İsmet İnönü'yü canlandırmıştır. Cumhuriyet filminde Latife Hanım'a ise Dolunay Soysert hayat vermiştir. İki projede de Altan Erkekli, Müşfik Kenter, Ayda Aksel, Macide Tavır, Fikret Kuşkan, Macit Koper, Aşkın Nur Yengi, Cezmi Baskın, Mehmet Aslantuğ, Ege Aydan, Kenan Işık, Füsun Demirel gibi çok sayıda başarılı oyuncu rol almıştır. 

Can Dündar belgeselleri

Kurtuluş ve Cumhuriyet, Türkiye'nin kuruluş dönemiyle ilgili kurmaca yapımlar olarak popüler olabilir ama, belgesel denilince ilk akla gelen isim Can Dündar'dır. Dündar, Cumhuriyet dönemiyle ilgili olarak ilk önce 1993 yılında Atatürk'ün hastalandığı dönemi ele alan Sarı Zeybek filmine imza attı. Sarı Zeybek, daha kapsamlı bir biçimde kitap olarak yayınlandı. Fahir Atakoğlu'nun duygu yüklü müzikleri ve dramatik anlatı biçimiyle Sarı Zeybek büyük beğeni topladı. Ancak 2008'de seyirciyle buluşan Mustafa filmi eleştiri oklarının hedefi oldu ve uzun tartışmalara yol açtı. Atatürk'ü daha 'insani yönleriyle' betimlediği yorumu yapılan filmde, liderin alkol, sigara kullanımı, özel hayatı ve diğer zaaflarına vurgu yapılması tepki toplamıştı. Bugünse, filme daha ılımlı bir şekilde bakıldığını ve Dündar'ın yaklaşımının daha çok kabul gördüğünü söylemek mümkün.  

Ve diğerleri...

Kültürel ve tarihsel anlamdaki önemi sebebiyle birçok oyuncunun, yazarın ve yönetmenin ilgisini çeken bu önemle ilgili yukarıda bahsettiğimiz yapımlar kadar başarılı olmasalar da yakın dönemde beyazperdede yer bulan başka filmler de mevcut. Zülfü Livaneli'nin Atatürk'ün, yaveri Salih Bozok'la olan ilişkisi merceğinde Kurtuluş Savaşı dönemini ele aldığı filmi Veda veya yine Turgut Özakman'ın senaryosunu yazdığı ve Hamdi Alkan'ın yönettiği Dersimiz: Atatürk, duygusal ama bir o kadar da didaktik Kurtuluş Savaşı filmlerine örnek gösterilebilir... Aras Bulut İynemli'nin 2,5 yıllık bir süreçle büyük emek harcadıklarını vurguladığı Atatürk filmini seyircinin nasıl bir noktada konumlandıracağını ise birkaç gün içinde öğreneceğiz.